Ev mîrate îro jî di warên cur bi cur de berdewam e. Nifşên nû yên helbestvan û nivîskaran mijarên kevneşopî bi hesasiyetên nûjen re tevlihev dikin; û hejmara roman, çîrokên kurt, şano û senaryoyên fîlmên kurdî her ku diçe zêde dibe.
Zimanê kurdî wekî yek ji kevintirîn berdewamiyên çandî yên Rojhilata Navîn tê hesibandin. Stran û destan ne tenê berhemeke hunerî, ew arşîveke zindî ya hebûna dîrokî ya gelekî ne.
Mîna sindoqên kevin vedibin, bîranîn şiyar dibin û êşên ku têne jibîrkirin dîsa bêhna xwe vedidin. Dengê Sûsika Simo jî wisa bû. Dema ku ew distira, ne tenê newayek, dilê gelek kesan bû ku lê dida.
Ehmed Huseynî her cara ku dihat Amedê , serdana gundê xwe Xiznê yê li herema Omeriya Mêrdînê dikir. Di heman demê de, wî qet têkiliyên xwe ji Amûdê jî qut nekir. Her çend li sirgûnê jiya jî, wî qet têkiliyên xwe ji eslê xwe qut nekir. Ev girêdan di helbestên wî de diyar bû.
Têlên di navbera Serêkaniya Serxet û Binxetê de ne tenê Serêkaniyê ji hev vediqetînin; ew rageşiya di navbera rêziknameya siyasî ya nûjen û têkiliyên civakî yên kevin de jî eşkere dikin
Dengê bilûra Egîdê Cimo ji jêhatîbûna teknîkî pir wêdetir bû. Her dengek ku wî lê dixist, mîna bayekî ji çiyayan dihat xwarê; carinan şînek, carinan çîroka koçberiyê, carinan jî serhildanek bêdeng bû.
Berxwedan, bandora veguherîner û nirxa sosyolojîk a çanda kurdî li Rojhilata Navîn, bi rêya têkiliyên hevbeş ên bi çandên din re di muzîk, wêje û reqsê de formên hevpar afirandiye û zindî maye.
Vekirina Pirtûkxaneya Mestûre Erdelan li Amedê ne tenê qadeke çandî ya nû ye, ew di heman demê de naskirina derengmayî ya rola dîrokî ya jinên kurd di hilberîna zanînê de nîşan dide.
Belê, kurdî di sala 2023’an de 8’emîn zimanê herî dewlemend ê cîhanê ye. Ev tê wê wateyê ku ferhenga kurdî ji 918.123 peyvan pêk tê.
“Çand pêşeroja civakê ye”.
“Komkujiya Ermeniyan yek ji rûpelên herî reş ên dîroka mirovahiyê ye. Divê em qurbaniyên vê karesatê û êşên wan ti carî ji bîr nekin.”
“Ronahiya civaknasiyê, dema ku bi perwerdehiyê re were cem hev,
Pevkirina Bajar yek ji rêgezên bingehîn ên Şaredariya Demokratîke.
“Dema ku dengê Dengbej Şakiro ji dîwarên kevirî yên Amedê derdikeve, ciwanên kurd jî di van awazan de kok û paşeroja xwe dibînin.
“Kurdî hilgirê nasname û çandê ye. “Îmtîhana ciwanên kurd bi zimanê xwe yê zikmakî ji aliyê civaknasî ve mijareke pir-qatî ye.”
“Perwerdeya bi zimanê dayikê piştgirî dide pêşketina zarok a zaneyî, civakî û hestyarî.”
“Perwerdehiya bi zimanê dayikê ku di navbera ziman û çandên cuda de piran ava dike, hêviya cîhanek hîn adil û aştiyane ye.”
“Perwerdeya bi zimanê dayikê rêyeke girîng e ji bo parastina nasname û çanda neteweyekê yan jî komeke etnîkî û herwiha pêşxistina jiyana xwe ya derbirînê û fêrbûnê.”
Mem û Zîn destaneke evînê ye ku di sala 1450/1451’an de li Cizîrê qewimiye û di dawiya sedsala 17’an de ji aliyê Ehmedê Xanê ve weke berhemeke beyt hatiye nivîsandin.
“Wekî ku yek ji nivîskarên yekem ên dîroka kurdî, Ebû Hanifa Dînawerî di pêşxistina nasname û çanda kurdî de rolek girîng lîst.”
Ji ber ku bikaranîna zimanê zikmakî di nava malbatê de gelekî kêm dibe, paşeroja kurdî dikeve xetereyê!
“Kesê ku bi zimanê xwe yê zikmakî nizanibe, ne jidayikbûyî tê hesibandin.”
Dengbejî di çanda kurdî de yek ji hêmanên herî girîng ên wêjeya devkî ye.
“Melodiyên ku ji Endulusê derketine bi hostatiya Ziryabê Kurd jiyan da flamencoyê.”