Axaftina bi kurdî tenê ne bes e!

Min berê di gelek nivîsên xwe de bal kişandiye ser vê rastiya bi êş: Pirtûkên bi zimanê kurdî hatine nivîsandin bala xelkê nakişînin. Mixabin, ev rewş di 2yemîn Rojên Pirtûkan ên Erxeniyê de jî neguherî. Gelek kesên ku tên fuarê bi meraq pirtûkan hildidin, li bergên wan û çend rûpelan dinihêrin; lê gava ku ew fêm dikin ku pirtûk bi kurdî ye, ew pir caran bêyî ku bifikirin wê datînin. Paşê rasterast berê xwe didin pirtûkên tirkî. Wekî din, beşek mezin ji van kesan li naveroka pirtûkê napirsin an jî meraq nakin ka ew li ser çi ye. Ev rewş bi awayekî zelal aşkere dike ku çima zimanê kurdî bi têra xwe bi pêş neketiye û çima hîn jî di warê zimanê nivîskî de bi pirsgirêkên mezin re rû bi rû ye. Ji ber ku mayîna zimanekî ne tenê bi axaftinê ve girêdayî ye, lê di heman demê de bi xwendin, nivîsandin û hilberandinê ve jî girêdayî ye.

Hevoka ku em herî zêde dibihîzin ev e: "Ez nikarim bi kurdî bixwînim."

Lêbelê, pirsa rastîn a ku divê li vir were pirsîn ev e: "Ez dixwazim bi kurdî bixwînim, ez dikarim çi bikim?" Mixabin, pir kêm kes di vî warî de hewldanek cidî didin. Mirov dibêjin ku ew ji kurdî hez dikin û qedrê zimanê xwe digirin; lê dema ku dor tê ser xwendinê, em heman hesasiyetê nabînin.

Parastina zimanekî ne tenê bi axaftina wî zimanî ye. Bêguman, axaftina bi zimanê kurdî di jiyana rojane de pir girîng e. Lê ji bo ku zimanê  kurdî bi pêş bikeve, dewlemend bibe û bi hêz ji nifşên pêşerojê re were veguhastin, xwendina pirtûkên bi kurdî jî pêdivî ye. Ji ber ku xwendin zimanekî dewlemend dike. Her ku mirov dixwînin, ferhenga wan berfireh dibe, hêza wan a îfadekirinê zêde dibe û cîhana wan a ramanê bi rêya wî zimanî fireh dibe.

Îro gelek malbatên kurd dixwazin zarokên wan bi kurdî biaxivin; lêbelê, di van malan de pirtûkên kurdî nînin. Pirtûkên çîrok, roman, an jî pirtûkên helbestan ên kurdî nadin zarokan. Lêbelê, zarok bi xwendina zimanê xwe yê zikmakî ve girêdanek xurttir bi pêş dixe. Zimanek bi xwendin, nivîsandin û afirandinê dikare zindî bimîne.

Pirtûkên min hem bi tirkî û hem jî bi kurdî hene. Hema bêje li her pêşangeha pirtûkan ku ez beşdarî wê dibim, pirtûkên min ên bi tirkî pir baş tên firotin, lê firotina pirtûkên min ên bi kurdî pir caran bi yek an du nusxeyan sînordar e. Her wiha, mirov pir caran li naveroka pirtûkê jî napirsin. Ew meraq nakin ka çi ye, pêşgotinê naxwînin. Ew tenê dibînin ku ew bi kurdî ye, pirtûkê datînin û diçin.

Ev pirsgirêk êdî ne tenê pirsgirêkek nivîskar an weşanxaneyan e; ew berpirsyariyek çandî û dîrokî ye ku divê tevahiya civak hilgire. Ger kurd dixwazin zimanê wan bi pêş bikeve, xurt bibe û ji nifşên pêşerojê re were veguhastin, divê ew bi kurdî bixwînin, binivîsin û biafirînin. Zimanekî ku nayê xwendin di dawiyê de bêdeng dibe, peyvên ku nayên bikaranîn ji bîrê diçin, û di dawiyê de, mîrateya çandî hêdî hêdî dest bi wendabûnê dike.

Her pirtûkek ku bi zimanê kurdî tê xwendin ji bo ziman nefeseke ji hewaya teze ye. Her hevokeke nivîsandî şopek e ku di bîra çandî de dimîne. Ji ber ku zimanê gelekî çiqas dirêjtir bijî, dîrok, nasname, çand û bîra wî gelî ya kolektîf ewqas xurttir dibe. Civakên ku zimanê xwe wenda dikin, bi xetereya wendakirina girêdana xwe bi rabirdûya xwe re bi demê re rû bi rû nin. Ji ber vê yekê, parastina zimanê kurdî ne tenê meseleya ziman e; ew di heman demê de meseleya nasname, çand û hebûnê ye jî.

Xwendina pirtûkan bi zimanê kurdî ne tenê hilbijartinek takekesî ye, lê di heman demê de berpirsyariyek çandî, dîrokî û exlaqî ye jî. Ji ber ku tişta ku zimanekî diparêze ne tenê axaftina bi wî zimanî ye; ew raman, nivîsandin, hilberandin û xwendina bi wî zimanî ye. Kirîn an xwendina pirtûkekê ne tenê piştgirîkirina nivîskarekî ye; her wiha parastina bîr, çand û pêşeroja gelekî ye. Ger îro baldariya pêwîst neyê dayîn li ser pirtûkên kurdî, dibe ku sibê zarokên me bibin nifşek ku nikaribe bi zimanê xwe bixvine, binivîse û xwe bi têrî îfade bikin. Lêbelê, her pirtûka kurdî ya ku tê xwendin mohreke bihêz e li ser domandina zimane. Her rûpel pireke çandî ye ku ji rabirdûyê ber bi pêşerojê ve dirêj dibe. Gelek çiqas bi zimanê xwe bixwîne, hilberîne û binivîse, ew qas xurttir dimîne. Ji ber ku ziman ne tenê bi axaftina li kolanan, lê di heman demê de bi jiyana di pirtûk, helbest, roman û ramanan de jî sax dimînin.

Divê neyê jibîrkirin ku temenê rastîn ê zimanekî bi piranî di rûpelên pirtûkan de veşartî ye. Ger em dixwazin kurdî bijî, divê em bi kurdî bixwînin û binivîsin û bêguman vê hişmendiyê bigihînin nifşên nû.