Sûsika Simo: Şiyarbûna dengê jinan

"Sûsika Simo ew nav e ku bêhna jinê xist dilê kevneşopiya dengbêjiyê "

Hin deng hene, gava tên bihîstin, deriyekî kevin di giyanê mirov de vedikin. Sindoqên tozî vedibin, bîranîn şiyar dibin û êşên tên jibîrkirin dîsa bêhna xwe vedidin. Dengê Sûsika Simo jî wisa bû. Dema ku ew distira, ne tenê newayek bilind dibû; ew dilê gelek kesan bû ku lê dida.

Jiyana Sûska Simo, 1925, di demek asayî de dest pê kiriye lê çarenûsa wê ji vê yekê pir dûr bû. Dengbêjiya kurdî  bi sedsalan parêzvanê gotin û bîranînan bû. Stran (klam) pirên nedîtî bûn ku çîrokên evîn, xiyanet, koçberî, şer, hevdîtin û veqetandinê hildigirtin. Lê piraniya kesên ku di van piran re derbas dibûn mêr bûn. Dengê jinê gelek caran ji dîwarên malê dernediket û nedikarî bigihîje qada giştî.

Sûsika Simo rêyek di nav wan dîwaran re vekir. Dema ku dengê wê car yekemîn bilind bû, dibe ku meydanek bêdeng bû, dibe ku hêwan matmayî ma. Ji ber ku ew ji normê derketibû. Bi dengê jinê stranbêjiya destanan ne tenê hilbijartinek muzîkî, di heman demê de dijwariyek çandî bû. Wê bê tirs gotinên ji dilê xwe derxistin, barê rabirdûyê danî ser dikê.

Di keşûhewaya bêhempa ya erdnîgariya Sovyetê de, Sûsika Simo, di bin ronahiya dikê de, ne tenê ji bo xwe, lê di heman demê de ji bo bi sedan jinên nedîtî jî stran digotin. Her strana wê mîna bêhneke tepeserkirî bû ku azadiya xwe didît. Her straneke dirêj şînek bû ku ji gundekî çiyayî yê dûr ku rastî bajêr dihat, deng vedida.

Di dengê wê de xemgînî hebû; lê ew xemgînî ne qelsî bû. Berevajî vê, ew rewşa lerizîna berxwedanê bû. Ew sirgûnî, hesret û evîna zexm a gelekî hildigirt. Her strana wê bi qasî hêstirekê giran bû; bi qasî duayekê kûr bû.

Ew kesên ku guh didan wê, ne tenê  stranan guhdarî dikirin. Ew diketin nav çîrokekê. Carinan di nav şîna dayikan de wenda dibûn, carinan jî di çarenûsa evîndarên nikarîbûn bigihîjin hev de parve dikirin. Ji ber ku dengê Sûsika Simo ji peyvan derbas dibû; ew digihîşt wî cihê nedîtî ku dil lê dida.

Bi wê re, hunera dengbêjiyê  ji asteke girîng derbas bû. Rêyek ji agirê kampê ber bi dikê, ji odeya civînê ya gund ber bi radyoyê ve hate xêzkirin. Wê nîşan da ku kevneşopî dikare bêyî ku were şikandin biguhere. Dengê jinê îspat kir ku ew dikare bibe vebêjek dîrokê. Ev ne tenê guhertinek hunerî bû; ew şiyarbûnek civakî bû jî.

Dema ku ew derket ser dikê, di bêdengiyê de dimeşiya. Her notayekê tabûyek şikand; her peyvek wê tiştên nedîtî didan xuyakirin. Wêrekiya Sûsika Simo ne tenê navê wê bi xwe ronî kir, rêya jinên ku wê bişopînin jî ronî kir.

Dibe ku laşê wê di sala 1977an de bêdeng bûbe, lê hin deng wenda nabin; ew dibin ba, bîranîn, mîrat. Îro, dema ku dengbêjek jin mîkrofonê hildigire, bêhna wê ji cihekî nenas bi hewayê re tevlihev dibe. Ji ber ku pêşeng namirin; ew dibin dengvedan.

Sûsika Simo êdî ne tenê navek e.

Ew bergirek e.

Ew wêrekî ye.

Ew yekemîn îmzeya bihêz e ku di bîra gelekî de bi dengê jinê maye.

Û hîn jî, li cihekî, li kêleka çiyayekî an di ronahiya dikê de, dengê wê bi nermî deng vedide:

xuya ye ku dibêje "ji bîr neke,"...