Krîzê 'Betalkerdişo Qatî' ra heta Konferansê Vurîyayîşê Demokratîkî yê Komare

Menganê peyênan de, rojevê sîyasetê Tirkîya bi zelzeleyêk ame hejînayîş. Bêşik, bingeyê nê rojevî de qerarê mehkeme yê "Betalkerdişo Qatî"î ca gêno. Gama ke Mehkemeya Îstînafî ya Enqere, Kombîyayîşê 38. yê CHP’yî betal kerd û Ozgur Ozelî zî wezîfeyê serekê partiye ra dûrî vist, qada sîyasetî de yew kaos dest pêkerd. Nê qerarî ra dima rîyê huqûqî ra îdareyê Kemal Kiliçdaroglu reyna wezîfedar ame qebulkerdiş, la na rewşe hem partîye mîyan de hem zî sîyasetê pêroyî de krîzêko pîl viraşt.

No krîz teyna mîyanê yew partîyeya muxalefetî de sînorin nêmend, pergalê hemin rê bi tesîrê xo ya zerar da. Huqûqî reyde dîzaynkerdişê sîyasetî, rayberîya yew nêweşîya gird a. Mudaxeleyê edlîyeyî bi no qerarê betalkerdene, eşkera keno ke pergalê sîyasetî rî bi rîyê yew xitimîyayîşo giran o. Teyna zere de nê, çapemenîya mîyanneteweyî de zî no qerar sey "verba muxalefetî de operasyonêko newe" ame erjnayîş. Qerar ra dima krîzê aborîye (ekonomî) zî xo da nîşan û nê krîzî de bi mîlyaran dolarî zerarê pergalê aborî viraşt.

Sîyaseto demokratîk binê gefî de yo

Verba nê krîzê xorinî de, sîyasetmedar û nêzdîyanê sîyasetî ra verpersê cîya cîyayî yenê dayîş. Serekê Pêroyî yê DEM Partîye Tuncer Bakırhanî bale ant girêdanîya krîzê CHP û pergalî ser. Bakirhanî va ke; qerarê betalkerdişo qatî û mudaxaleyê hêzanê asayîşî yê ke verba çalakîyanê demokratîkan yenê kerdene, yewbînan ra cîya nîyê. Her di zî sîyasetê demokratîkî rê zaf pîl tehdît î.

Wekîlê Serekê Gruba DEM Partîye, Sezaî Temellî zî, di eşkerayîya xo de bale ant xeterîya peyên a nê krîzî ser. Ey dîyar kerd ke, eke no krîzo ke bi daweya 'Betalkerdişo qatî' vejîyo werte çareser nêbo, rojanê ameyoxan de sîyasetê Tirkîya beno alozêr. Temellîyî ard ziwan ke mîyanê des serranê peyênan de mudaxeleya dadrêsîye tu problemêko sîyasî nêkerd çareser, eksê ci tayêna kerdî giran. Wexto ke ma na mesele zey krîzê sîstemî û xitimîyayîşê huqûqî erjnene, ma eşkera vînenê ke sîyasetêko demokratîkî rê vurîyayîşo bingeyîn lazim o.

Konferansê Vurîyayîşê Demokratîkî: Yew xeyalo hembar

Tam na asoyê krîzî û tariyî mîyan de, yew hêvîyêka newîye bi nameyê "Konferansê Vurîyayîşê Demokratîkî yê Komare" ameye rojev. No konferanso ke 13-14ê Hezîrane de Stenbol de beno, bi beşdarbîyayîşê xeylê roşnbîran, nuştoxan, sîyasetmedaran û sîvîlan de yeno viraştiş. Sîyasetmedarê zey Gultan Kışanak û huqûqnas Riza Turmenî, konferans ra verî vat ke "Ma wazenê bi nê konferansî bêhêvîye bişiknê. Demokrasî teyna bi îtîrazkerdiş, bi bertek nêvirazîyeno; seba awankerdişê demokrasîyî yew xeyalê ameyeyo hembar û tewrbîyayîşo komelî lazim o."

Vurîyayîşê demokratîkî yê komare, teyna vurnayîşê îktîdarî nê, çareserîya heme qeyrananê zey krîzê "Betalkerdişo Qatî" rê çareser dano. Meseleya kurdan, mafê cinîyan, heqê xozayî heta pergalê huqûqî heme babetîyê serekî yê nê konferansî yê. Konferans wazeno komare bi demokrasî taca biko û no zî teyna bi yewbîyayîşê hêzanê demokratîkan mumkin o.

Çareserî û temamkerdişê Komare

Tirkîya de teyna modelêkê weçînayîşî yan zî modelê vurnayîşê hûkmatî çareserî nêdano. Sey ma do qerarê CHP’yî yê betalkerdişê qatî de dî, mudaxeleyê edlîyeyî nîşaneyê nêweşîya bingeyîn a pergalî yê. Pergal asê mendo û her ca ra erzeno ro sîyasetî. Heta ke komare pê demokrasî nêro temamkerdiş, heta ke dadrêsî destê xo mîyanê sîyasetê sîvîlî ra nêanco û meseleya azadîye bi rayîrê aştîyane nêro safîkerdiş, krîzê wina xorinî do tim pergalî bifetisne.

Ganî heme partîyê sîyasîyî, dezgeyê sîvîlî û şarê Tirkîya bi nê paradîgmaya "Vurîyayîşê Demokratîkî yê Komare" wayîrê sîyasetî bivejîyê û seba peydakerdişê çareserîyêka domdare aver şirê. Wext ameyo ke Komare do bi destê îradeyê sîyasetê demokratîkî ra newe ra, bi rengêko zelal, huqûqî û azad pîya bêra awankerdiş.