Amed de zorbazîya çeteyan û tehlûkeyê 'Krîstal'î

Amed, bi taybetî zî semt û qezayê sey Sûr, Ofîs û Rezanî, nê rojan de bi yew derdêko gird û xorîn reyde têrî yê. Wexto ke merdim kûçeyanê nê semtan de gêreno, goş dano esnafan û şarê taxan, bi eşkerayî vîneno ke rojeva înan a tewr muhîme ne krîza aborî ya ne zî dewaya sîyasetî ya. Rojeva bingeyîn ya şarî, çeteyê newe û verênî yê ke zorbazîye kenê, xeraç arê danê û vila-bîyayîşê madeyê hişberî 'krîstal' (metamfetamîn) o. Na rewşa tarîye, hem asayîşê kûçeyan xera kena hem zî roj bi roj ciwananê ma kîşena mîyanê qehrêkê pîlî

Xeraç û tehdît

Sûr û Rezan de, esnafê ke wazenê pê keda xo nanê xo qezenc bikerê û keyeyê xo wayîrî bikerê, binê tehdîtê nê çeteyan de yê. Çeteyê ke xo sey 'wayîrê kûçeyan' vînenê, tewir bi tewir nameyan bin de dikanan ra xeraç wazenê. Şar û dikandarî vanê ke nê çeteyî tena yew grûbe nîyê; ê verênî (kehanî) estê û nika tayê komê neweyî zî peyda bîyê ke kûçeyan de dest bi zorbazîye kerdo.

Ê esnafê ke nê xeraçî nêdanê, rastê hêrîş, tehdît û zorbazîye yenê. Esnafê Ofîsî ke verê cû cayêko rehet û asayîşin bi, nika tirs û xof ra nêeşkeno bêvengîya xo bişikno. Sîstemê nê çeteyan wina yo ke, ê wazenê tirsêka pîle bivisnê zerrîya şarî mîyan ke kes nêeşko vera înan vinderîyo an zî şoro meqamanê fermîyan rê gerra bikero. Kûçeyê ke verê cû bi vengê domanan û şênayîya esnafan bîyê pîr, nika binê sîya û xofê nê çeteyan de mendê. Merdimî êdî nêeşkenê şan de bi rehetî şorê keyeyanê xo.

Vilabîyayîşê 'Krîstal'î 

Labelê derdo tewr pîl û birîna tewr xorîn, vila-bîyayîşê 'krîstal'î yo. Metamfetamîn, o ke mîyanê şarî de sey 'krîstal' yeno zanayîş, kûçeyanê Rezan û Sûrî de sey weba vila beno. Şarê taxan vanê ke nê çeteyî, seba ke rant û qezencê xo zêde bikerê, bi zanayîş nê jehrî kûçeyan de roşenê û vila kenê. Hedefê înan o tewr verên zî ciwan û doman î.

Xortê ke bêkar ê, an zî problemê aborî û psîkolojîk cûyenê, zaf bi asanî kewenê mîyanê nê dafike. Krîstal, wextêko zaf kilm de merdimî keno pêgirê xo û hem rûh hem zî bedenê ciwanan xera keno. Wexto ke nê ciwanî kewenê mîyanê nê jehrî, êdî xelisîyayîşê înan zaf zehmet beno. Keyeyî nêeşkenê domananê xo nê jehrî ra bixelisnê. May û pîyî feryad kenê, bi qehr û girî sereyê xo danê dêsan ro, la vengê înan nêreso cayanê heqdaran û çareserîyêk nêvînîyena. Xortê ke kewtê mîyanê nê zîlletî, seba ke nê jehrî peyda bikerê û pereyê ci bidê, dima ra xo zî benê perçeyê nê çeteyan û dest bi dizdî û zorbazîye kenê. No yew çerxo lêmin o û roj bi roj domananê ma weno.

Na rewşe, Amed de yew trajedîya sosyolojîk a. Şarê Sûrî ke bi serran o pê zexmetîyan weşîya xo ramito û tim raştê rîşîyayîşî ameyo, şarê Rezanî ke tim keda xo rê wayîr vejîyayo, nika vera nê tehlûkeyî de bêçare mendo. Dînamîkê komelkî xera benê. Cîranî yewbînan ra tirsênê. Bêvengîya meqamanê fermîyan, qehir û hêrsê şarî zêdêr keno. Çunke her roje ke derbas bena, kûçeyan de yewna ciwan beno qurbanê krîstalî, yewna dikandar nêeşkeno xeraç bido û kepenkê xo dano war an zî mecbûr maneno tewrê kûçeyanê xo biterikno.

Ganî şarê ma, verî qeydê domanan û ciwananê xo baş biko. Çareserîya nê derdî, tena bi qiseykerdişî û şikayetkerdişî nêbena. Komel, esnaf, perwerdekarî û dezgehê sivîlî gere pîya têbigêrê û nê çeteyan û nê jehrî rê vajê "êdî bes o". Kûçeyê Sûr, Ofîs û Rezanî nê çeteyan rê nêmendê; ê kûçeyî yê şarê kedkar ê. Wa ciwanê ma nêbê qurbanê krîstalî û kûçeyê ma nêbê warê çeteyan. No yew wezîfeyo de tarîxî yo ke ma hemeyî mil bi mil pîya wayîrê kûçeyan û ciwananê xo bivejîyê. Têkoşînê vera nê madeyê hişberî û zorbazîya çeteyan, pawitişê ameyoxê ma yo.