Veyveyan de avzalîya deyîranê ma
Kultur nasname û tarîxê şaran o. Veyveyê ma zî bi kilam, edet û toreyanê xo, rengê şarê ma pêro dinya rê mojnenê ra. La polîtîkayanê asîmîlasyonî ra ewro veyveyê ma deyîranê bîyanîyan rê teslîm bîyê. Pawitişê nê kulturî, eynî wext de pawitişê estbîyayîşê ma yo zî. Coka ganî ma wayîrê nê mîrasî bivejîyê û neqlê nifşanê neweyan bikerê.
Kultur, reng û xusûsîyetanê neteweyan dîyar keno; bi nê hawayî kultur heme ercanê şaran yê sey ziwan, bawerî, nasname û tarîxî mîyanê xo de hewêneno. Ma kurdî zî wayîrê kulturêkê zaf rengîn û erjayeyî yê. Kulturê veyveyan mîyanê şarê ma de, kulturêko zaf taybet û erjayeyo. Seke zanîyeno veyveyî nîşan û rengê şaran ê, şarê ma zî bi şahî û veyveyanê xo yê rengînan name û vengê xo heme cayanê dinya de vila kerdo. Raştîya ci zî veyveyê ma bi deyîr û govendanê xo yê rengînan dinya de veng dayo.
Veyveyanê ma de kulturê deyîrvatişî zaf kihan o, şarê ma bi seyan serran o ke şahî û veyveyanê xo de verê deyîranê kurdkî de govend gêrneno (kay keno). Bi vatişê deyîran û gêrnayîşê govendan, reng û dîmenê taybetî yê şar û welatê ma vejîyenê werte. Şahî û veyveyanê ma de verê cû deyîrê şarî ameyêne vatene, la na seserra peyêne de hîna zaf deyîrê şoreşgêrî û nîştimanperwerî yenê vatene. Nê semedî ra zî ma eşkenê vajê ke tesîrê hunermendanê veyveyan şar û komelî ser o zaf esto, çimkî zaf kesan bi veng û awazanê înan dewaya Kurdîstanî şinasnayêne (naskerdêne). Semedê hêz û tesîrê înan yê şar û komelî ser o, hunermendê ma zaf rey bîyê hedefê îşxalkeranê welatî; tayê bi kiştişî, tayê bi tepiştişî, tayê zî bi surgunkerdene ameyê bêvengkerdene. Nika zî rewşe eynî ya, hema zî zaf cayan de deyîrê kurdkî qedexe yê.
Seserra peyêne de dima ke Kurdîstan ame letekerdene, şarê ma ser o zilm û zordarîya îşxalkeran zî zêde bîye. Bi taybetî zî şarê ma yo ke vakurê welatî de ciwîyeno, polîtîkayanê asîmîlasyon û qirkerdişî reyde rî bi rî mendo. Çi heyf ke peynîya nê polîtîkayan de kulturê ma derbê zaf giranî werdî. Vîyartîşê wextî reyde kulturê ma yê veyveyan zî hêdî hêdî vurîya û roj bi roj xusûsîyetanê xo keno vîndî. Ewro zaf cayanê Vakurê Kurdîstanî de rengê veyveyanê ma vurîyayo. Nika herinda deyîranê kurdkî de vengê deyîranê tirkî berz beno û şarê ma zî verê deyîranê tirkî de govend gêrneno.
Helbet semedo tewr pîl yê qirkerdişê kulturê ma polîtîkayê asîmîlasyonî yê, la zaf rey ma bi xo zî benê kiştoxê kulturê xo. Sêserran ra vêşêr o ke şarê ma bindest o, nê semedî ra zî ewro zafê şarê ma hetê psîkolojîkî ra serdestîya tirkan qebûl kerda û veyveyanê xo de zî bi deyîranê tirkî yê sey "erîk dali" govend gêrnenê. Ancî kincan ra bigêrê heta bi xemlan, veyve û zawayî ra bigêrê heta heme edet û toreyanê ma yê verênan bedilîyayê û bîyê sey yê tirkan. Yanî êdî veyveyê ke boya şar û kulturê ma înan ra yena zaf kêmî bîyê. Çîyo tewr xirab zî o yo ke zaf kes û hetî nê qirkerdişê kulturê xo vînenê, la qet yew reaksîyon yan zî ma vajê nêrazîbîyayîş nêmojnenê ra. Çi heyf ke qirkerdişê kulturê ma çîyêko nimitkî nîyo, eşkera yo; nê hawayî eke verê nê xeterî (qirkerdişê kulturî) nêgêrîyo, do vîndîbîyayîşê kulturî reyde estbîyayîşê şarê ma zî bikewo xeterêkê pîlî.
Veyve rengê neteweyan dîyar keno, coka ra ganî şahî û veyveyê ma zî bi reng, deyîr, edet û toreyanê ma weş bê. Semedo ke serebût û tarîxê ma deyîranê ma de nimitkî yê, kulturê deyîrvatişî veyveyanê ma de zaf taybet û erjayeyo. Ganî ma baş bizanê ke pawitişê nê kulturî, pawitişê mîras, tarîx û nasnameyê ma yo. Coka bêrê ma agêrê eslê xo û pêro pîya nê kulturê xo yê taybetî bipawê û neqlê nifşanê xo yê neweyan bikerê.
