Ziwan û edebîyat

Merdimî, pew ziwanî; hîsîyat, fikriyat û heme waştişianê xo îfade kenê. Ziwan; yewna het ra kultur, tarîx û nasnameyê komelî xo de hewîneno. Edebîyat;  hîsîyat, fikr, xeyal û ciwîyayîşê merdiman, bi ziwanêko estetîk û bi şeklî hunerî de, heme eseranê fekkîyan û nuştekîyan îfade keno. Ziwan û edebîyat yewbînan ra derra nêbenê. Ziwan, malzemeyê edebîyatî yo bingeyin o. Edebîyat zî ziwanê aver beno, dewlemend keno û neqlê neslanê neweyan keno. 

Komel de cayê ziwanî 

Her komel, bi ziwanê xo fikrêno, berheman/eseran vejeno û erjeyanê xo yê kulturî dano ciwîyayaş. Merdimî bi sayeyê ziwanê xo, wayîrê zanayîşî benê, ceribnayîşanê xo pare kenê û yew kulturo hempar awan kenê. Dewlemendîya yew ziwanî, gereydayeyê kulturê qalkerdoxanê nê ziwanî ya. Na ra pawitiş û averberdişê ziwanî, yeno manaya pawitişê mîrasê kulturî yo. 

Pey ziwanî tena qalî nêbeno; ziwan, yew het ra leteyê nasnameyî yo û yewna het ra zî leteyê hîsîyatê aîdetê merdiman o. Merdimî pey ziwanê xo,  şekil danê fikrîyatê xo, pey ziwanê maya xo, dinya şîrove kenê  û komelî reyra têkilîyan awan kenê. 

Komel de rolê edebîyatî

Edebîyat; yew şaxê hunerî yê dinyaya hîsîyat û fikrîyatê merdiman xo de hewîneno. Bi sayeyê hunerê şîîrî, hîkayeyî, romanî, sanikî/estanikî, destanî û tîyatroyî, ceribnayişê ferdî û yê komelkîy,  neqlê sewbîna merdiman benê. Yewna het ra berhemê/eserê edebîyatî, tarîxî, kultur û yê ciwîyayîşê merdiman neqlê neslanê neweyan kenê. 

Yew feydeyê edebîyatî yo muhîm zî yew hoka ewnîyayîşî yo cîya dano qezenckerdiş. Merdimî; bi sayeyê eseranê edebî, firsetê ciwîyayan, kulturan û  fikranê cîyayan  şinasnenê. Merdimî, bi nê eseran, hunerê awankerdişê empatîy aver benê û fehmkerdişê komelkîy bi hêz beno. 

Têkilîya ziwan û edebîyatî 

Ziwan û edebiyat yewbînan ser o tesir kenê. Edebîyat, îfadekerdiş de ziwanî bi hêz keno, konseptan û kelîmeyanê neweyan vejeno meydan. Şaîr û nuştoxî kelîmeyanê neweyan afirnenê û bi nê têgeyrê xo, ziwanî dewlemend kenê. Yewna het ra ma zanê ke, ziwan nêbo edebiyat nêbeno. Edebîyat; bi sayeyê ziwanî, warê fikr û hîsîyatî de yew şekil gêno.  Na ra averşîyayîşê yew ziwanî, goreyê hûmara weşankerdişê eseranê yê edebîyan aver şono.

Pawitişê ziwan û edebîyatî

Na dinyaya globale de, epey ziwanî verbê vînîbîyayîşî de yî. Goreyê raporê UNESCOyî zazakî zî verbê vînîbîyayîş de yo. Na ra semedo ke zazakî bêro pawitiş û averberdiş, ganî warê perwerdeyî, weşangerî , medya û edebiyatî de xebatî bibê. Bi taybetî pawitişê zazakî de, edebîyat wayîrê yew rolêko muhîm o. Şîîrî, hîkayeyî, romanî û cigêrayîşî ke nusîyênê, ziwanê ma neqlê neslanê demê yê ameyoxî kenê.

Netîce de, ziwan û edebîyat, bingeyê estbîyayîşê kulturî yê komelî ma yo. Ma heme têkilîyanê xo û fikrîyatê xo, bi ziwanê xo awan kenê. Edebîyat zî bi ziwanêko estetîk û sey yew hunerî ziwan û kulturê ma dewlemend keno. Yanî edebîyat, yew het ra ziwanê ma paweno,  yewna het ra zî ziwanê ma dewlemend keno. Semedo ke ziwanê ma vînî nêbo, ma mîrasê xo yê kulturî, neqlê neslanê demê yê ameyoxî bikerê; ganî ma ziwanê xo rê wayîr vejîy û destek bidê edebîyatê xo. Ma çendi ziwan û edebîyatê xo rê wayîr vejîy, endi ziwanê ma aver şono, endi eserî xûrt û rindî vejînê orte.