Ravêrdeyî

Sînan Sutpak

Her ravêrdeyî hetê sîyasî û felsefî ya rihênê ci esto. No rih ganî di babetî ya bigêriyo dest. Jew; cêravetene. Didi; famkerdene. Ganî verê heme çî merdim her ravêrdeyî ebi qaxwi û hizira komelkî, senîneya qezencanê netewî ya cê ra vejo. Desana serî şarê ma têkoşîna vijiyayene/vejîn ramite. Peynîya nê seranê derg û dilayan, dejanê bêpeymeyan de vîna şarê ma ya xwiserî vijiyê werte. Eki na vijiyayene nêdebîyo formatê û qezencê ci nêdebîyo xiznaya netewî bêguman do vay ver kewo; zey kengerteliyê peyizî, goreyê her vayî bine kereyênê berjewendîyanê serdestana koyo.

Têkoşîna komelî û netewî teniya ebi hîsana nêramêna. Bêguman hetê hîsana deraxê qezencan tim berz o, ganî berz bo. La na pergala ki hîmê ci ‘Kiştoxê Qastîkî’eşta, na pergala diratox, kiştox û çinêkerdoxe de, seweta pawitena erjeyanê şar û netewaya xwi ganî ma goreyê heqîqeta mîyanetewî bişê bibê wayîrê helwestêna xwideme.

Vayo xezebên o ki hetê neviyanê kiştoxanê qastîkana qilaneya yo ver, ganî pawitoxê erjeyanê şaranê bindestan hayîg û serwextî bê, bişê nê vayê xezebênî ra erjeyanê şar û netewa xwi bipawê.

Vatenê asta ki, ganî libdarê şar û neteweyanê bindestan, sîyaseto rojakewtena mîyanên de zey felsefeyê pawitena erjeyanê mêjuyî û têkoşîne bigîrê dest. Heman destgirotene ebi wendena rihê ravêrdeyî ya girêdê ‘Fîlî lotikî erzenê, linganê ci bin de çayir/kihoyî pelixêna’

Ravêdeyî ya lejê dinyayî o hîrêyîn de, heman ‘Fîl’ hem vêşêrî diratoxî yê hem zî, tewr vêşêrî kone, çimveyşan û hetê heqwerdena çimsûrî yê. Çiki na pergala diratoxe destvistoxê çimveyşanî resna yê. Cokî ra seweta destvistena berjewendiyan heme kerdenan xwi rê rewa vînenê, senîn ki wazenê vayêno winî qilanenê ki bişê livdaranê bindestan defînê venêreya xwi bin û goreyê berjewendiyanê xwi bixefnê.

Wexto ki no vernameyo diratox nîro famkerdene û goreyê ci vergirotenê xesarê erjeyanê netewî nêviraziyê, şarê bindestî do gird vinî kerê. Finaka na jiwere şarê Filîstînî yo. Seweta ki nêşa rihê ravêrdeyî ya lejê dinyayî yê hîrîryînî biwanê, deshezarana livdarê xwi vinî kerdî. Ebi eya zî bisînor nêmendî, heme erjeyê ki ebi têkoşereya vistîbî xwi dest, vinî kerdî. Çirê? Çiki hetê leyranê kiştoxê qastîkî ya torêna sîyasî ya nimitê viraziyê bî û livdarê şarê Filîstînî deyayî a tora xapînok û çinêkerdoxe ro.

Cokî ra ravêrdeyî ya ‘Komelkî ya Werey û demokratîke’ xwi mîyan de, pawitoxeya heme şaran û neteweyanê ki Tirkîya de cuyena hewênena. Ebi leja nê ebi mişewre, muzakere û piyapêkerdena çaresereyî çimanê ma vero rakena.