Cuye, şîîrî û şexsîyetê ey ê edebîyî

10ê Adara 2026î de, edebîyatê kurdkî stêrkêka xo ya roşnîye kerde vîndî. Şaîrê kurdî yo namdar û ercîyaye Ehmedê Huseynî, welatê Swêdî de 71 serriya xo de, rîyê nêweşîya qanserî ra şî heqîya xo û dinyaya xo bedilnaye. Mergê ey, mîyanê şarê kurdî û wendoxanê edebîyatî de bîyo sebebê xemgînîyêka xorîye. O, ne tenya yew şaîr, heman wext de yew roşnvîr û feylezofê şarê xo bi. Huseynî, bi eser û şexsîyetê xo yê edebîyî, tarîxê edebîyatê kurdkî yê modernî de cayêkê zaf muhîm û taybetî girewto.

Cuye û perwerdeyê ey

Ehmedê Huseynî, serra 1955î de Rojawanê Kurdîstanî de, şaristanê Amûdî de ameyo dinya. Amûdî, cayo ke xeylê roşnvîr û nuştoxî resnayê, kultur û hîssîyatê wî yê neteweyî ser o bandêrêka (tesîr) pîl kerde. Wendişê xo yê wendegehê verênî, mîyanênî û lîseyî, Amûdî de temam kerdî. Dima ra, Universiteya Şamî de beşê felsefeyî wend û uca ra mezun bî. Labelê, rîyê polîtîkayanê zextkaran ê rejîmê Sûrîye ra, hukmatî nêverda ke o bi dîplomaya xo kar bikero û wezîfeyanê fermîyan de bixebitiyo.

Na rewşî, o mecbur kerd ke cuye û têkoşînê xo bi rayîranê bînan bidomno. Sey zaf xort û roşnvîranê kurdan, o zî mecbur mend ke welatê xo biterko û verê xo bido xurbetîye. Serra 1989î de şî Ewropa û welatê Swêdî de ca bî. Cîwîyayîşê ey ê xurbetîye û hesreta welatî, peynîye de bîyî çimeyê îlhamê şîîranê ey ê bêmergan.

Şexsîyetê edebî û şîîrê ey

Ehmedê Huseynî, mîyanê şaîranê kurdan ê nê wextî de bi uslubê xo yê xorîyî, hîssîyatê xo yê berzî û felsefeyê xo yê cuye ameyêne şinasnayîş. Eke merdim şîîranê ey biwano, merdim tede derdê bêwelatîye, kederê kurdbîyayîşî û hesreta asîmanê welatî bi zelalî vîneno. Felsefeyo ke wendo, şîîranê ey de bi formêkê estetîkî ameyo nexşkerdiş. Coka o ke o yew feylezof bi, pers û persê estbîyayîşî, averşîyayîş û peydabîyayîşî bi westeyîye kerdî mîyanê misrayanê xo.

Ziwanê ey ê kurmanckî zaf zengîn, zelal û herikîyaye yo. O, çekûyan sey yew ressamî xebitneno û bi nê çekûyanê resenan tabloyêka xeyalîn virazeno. Qelema ey de weşî û dej pêro têmiyan de yê; ey dejê neteweyî kerd yew deyîra eşqî û dîyarîyê wendoxanê xo kerd. Helbesta ey, her tim vengê azadîye û xoverdayîşî bi.

Keda û eserê ey

Xebatê ey tenya bi nuştişê şîîran sînordar nêmendî. Huseynî, heman wext de bi xebat, gotar û nêrînanê xo bandorêka gird kerde şaîranê ciwanan ser. Televizyonan de bernameyî viraştî; bi taybetî programê cî yê ke wextê xo de Roj TV de weşanîyayêne, bîyî sebeb ke zaf kesî edebîyat û kulturê kurdkî ra hîna zêde hes bikerê û şîîre hîna nêzî ra bişinasnê.

O hertim mîyanê şarî de bi, fuaranê kitaban de, rojanê îmzayan de û çalakîyanê kulturîyan de wendoxanê xo reyde ameyêne têhet. Berhemê ey ê girdî, serra 2002î de bi nameyê "Dîwan"î hetê Weşanxaneyê Avestayî ra ameyî çapkerdiş û no kitab bî yew eserêko klasîk. Nê kitabî de xeylê şîîrê ey ê erjajayeyî (qîmetdarî) estê. Herwisa, kitabê ey o bîn "Çend Dîmenên Xemgîn Ên Kurmanciya Nivîskî" zî serra 2003î de weşanîya. No kitab zî keda ey a warê ziwanî û rexneyî de nîşan dano.

Raşta zî, koçkerdişê Ehmedê Huseynîyî, wendoxan û dildaranê ziwanê kurdkî rê vînîbîyayîşêko pîl o. Labelê o do bi şîîranê xo, bi keda xo ya seba ziwanê kurdkî û bi vengê xo yê lîrîkî, zerrîya şarê xo de biciwîyo. Pênus û kaxiza ey, nika ra pey zî do seba roşnvîranê kurdan biba yew meşaleya roşnîye. Ma ey bi rehmet û bi hurmet yad kenê. Ca û meqamê xo cinet bo, serê şarê kurdî weş bo.